'On audience interaction' behelsde een dialoog tussen het Franse gezelschap Le Doux Supplice en het Belgische Be Flat. Beide gezelschappen stappen af van de traditionele publieksopstelling en kiezen voor een meer specifieke interactie. Samen onderzochten we de oorzaken en gevolgen van die aanpak. We stonden stil bij de gasten en onszelf in relatie tot hen.
We komen aan op de eerste verdieping van Dommelhof. In de eerste ruimte rechts zitten Hanna en Toon van THERE THERE Company, klaar om de deelnemers te verwelkomen. De officiële verwelkoming valt te beurt aan de artistiek directrice van Theater Op de Markt, Martine Linaer-Gijsen. Zij zal de honneurs waarnemen en het concept van de drie conferentiedagen toelichten.
THERE THERE Company is niet aan haar proefstuk toe als het gaat om de combinatie van research en de praktische implicaties van de creatie van een circusshow. Dankzij hun toch al mooie loopbaan en klare kijk op de sector vond hun verantwoordelijkheid om hun creatieve aanpak uit te breiden naar het circus een stem in de organisatie van externe evenementen die parallel kunnen lopen aan hun podiumoptredens. Ze werken met het format 'Sharing is scary' en koesteren de ambitie om de mogelijkheden van dialogen en interactie tussen artiesten en professionals te verruimen. We namen de tijd om met elkaar te praten, samen na te denken over wat we in de sector kunnen stimuleren en de violen gelijk te stemmen. Omwille van hun interesse en de langdurige relatie met het festival stemden ze ermee in om deze drie dagen vorm te geven. THERE THERE Company ging op zoek naar thema's die aanwezig waren op het festival van 2023 en nodigde gezelschappen uit die aan die editie hadden deelgenomen.
Er komen steeds meer artiesten binnen. De twee uitgenodigde gezelschappen nemen plaats voor het publiek. Na een korte introductie nemen ze het woord. De verhoudingen verschillen tussen de twee groepen. Ze onthullen een klassieke 'achter de schermen' showbizz-implicatie. Be Flat wordt vertegenwoordigd door enkel Ward Mortier. Het gezelschap moet in de vroege namiddag optreden, dus het kan niet voltallig aanwezig zijn hier. Aan de andere kant is er de grote groep van Le Doux Supplice, vertegenwoordigd door oprichter Pierre Jean Bréaud, die optreedt als woordvoerder.
Ward van Be Flat, uit Gent, die zich bezighoudt met locatiespecifieke shows, komt als eerste gast aan het woord. Hij licht eerst de drie sterke punten van zijn team toe: zich comfortabel voelen om te bewegen als een groep, een connectie met het terrein tot stand brengen, en deelname stimuleren. Het aantal deelnemers, het ruimtelijke bewustzijn van hoe je in groep beweegt en hoe het publiek een ruimte betreedt, zijn ook veiligheidselementen die altijd centraal staan wanneer een groep optreedt in de publieke sfeer, zoals een drukke stad of een onbekende omgeving.
Be Flat is gespecialiseerd in circus op verrassende locaties. Vaak is dat op straat. Daarbij verkennen ze de relatie tot het publiek via participatie en onverwachte plekken. Het gezelschap balanceert dus tussen twee constanten: het publiek en de ruimte. Dit geeft vorm aan gedachten en acties over hoe het publiek de collectieve dimensie ervaart. Met hun vorige show, 'Follow Me', werkten ze met het parkour-concept om de ervaring van de toeschouwer vorm te geven. Ze brachten de principes van het spel over op het publiek, dat zo het gevoel kreeg een obstakel te overwinnen.
Het kernconcept van het stuk is een eenvoudig probleem: hoe breng je het publiek op een creatieve manier van punt A naar punt B, waarbij iedereen het gevoel heeft deel uit te maken van het gebeuren? Ward zegt dat zodra ze een groep op hun hand hebben, alles mogelijk wordt. De mensen ondersteunen de spontane ontwikkeling van handelingen. 'Follow Me' trad op in verschillende landen en evolueerde zo door de jaren heen. Het interactieniveau werd aangepast aan de verschillende ervaringen en contexten.
Op Theater op de Markt toonde Be Flat een nieuw project dat recent in residentie werd gehost bij Circuswerkplaats Dommelhof. De titel is 'LIVING'. In tegenstelling tot hun vorige werk brengt het gezelschap circus in woonzorgcentra, openbare bibliotheken en mogelijk elk publiek gebouw dat wordt bewoond door een groep. Zo wil het gezelschap de energie van lichaamsinteractie overbrengen op een collectieve indoor-locatie om een respons, een dialoog met de ruimte en haar bewoners te stimuleren. 'LIVING' brengt performers, muzikanten, acteurs en liefhebbers samen. Het concept nodigt het publiek uit om dichterbij te komen en direct mee te doen. De deelnemers zijn vaak minder afstandelijk dan een publiek op straat. Hun reactie is een waar geschenk voor een sterke improvisatie. Hoewel bejaarden niet snel zullen meedoen aan een show, is dit soort van aangemoedigd gedrag het boeiendst om uit te lokken.
Wanneer het podium wordt gedeeld, verdwijnt de afstand tussen artiesten en het publiek. Het is een must om de variabelen vooraf te kennen. Praktische zaken zijn van het grootste belang. Vanaf het begin moet er een sfeer worden gecreëerd. De productie moet dus voorzichtig zijn om mogelijke problemen te voorkomen. Het vraagt tijd om de ruimte voor te bereiden en voor de artiesten om vragen tot rijping te laten komen: hoe ver ga ik om mijn ideeën te delen? Daar komt psychologie bij kijken. Je mag de betrokken mensen niet uitlachen en moet het fysieke contact aanpassen. Hoe mensen reageren en hoe open ze zijn, is een cultureel gegeven dat samenhangt met leeftijd en land. Ook daar moet rekening mee worden gehouden.
De kwetsbaarheid en uitdagingen die dit soort van werk meebrengt, schuilen in de aanvaarding dat je als performer niet alles in de hand hebt, aldus Ward. "In willekeurige situaties, zonder te weten hoe het publiek zal reageren, moet je een open geest houden en het spel meespelen. Anderzijds kun je niet ontkennen dat het enorm fascinerend is om dit soort macht terug te geven aan de mensen. Je geeft ze een keuze en laat ze de plaats innemen die ze willen innemen."
We gaan verder met Le Doux Supplice uit Nîmes, in Frankrijk. We hebben het over een soortgelijke houding maar met andere implicaties, namelijk met het publiek spelen op de grenzen van circus en dans. Pierre Jean, acrobaat en artistiek directeur, neemt het publiek mee op de creatieve reis die de basis van hun werk vormt. Meer dan twintig jaar lang onderzochten ze het verband tussen dans en acrobatie. De leden van Le Doux Supplice delen hun gedachten over een ander relevant project, 'Les Voyages' van Compagnie XY, als onderdeel van het gesprek.
Het circusgezelschap belichaamde bewegingen in een taal die is gestoeld op partneracrobatiek en hand-to-hand, met een specifieke relatie tot choreografie, vertigo-bewegingen en de deconstructie van theatercodes als centraal belang. Toen de directeur over een nieuw project begon na te denken, voelde hij dat dans een verbindende factor zou zijn. Feesten was namelijk een gedeelde passie. Tijdens Theater op de Markt dit jaar volgt hun 'En attendant le grand soir' deze principes. Het volgt op de avonturen van hun vorige stuk, 'Le (Doux) Supplice de la planche', een trio rond een teeterboard als inleiding tot een hoogtepunt over de menselijke kant van optreden via acrobatie.
Pierre Jean verruimt zijn kijk op dans naar iets met een betekenisvolle noodzaak, een oerdrift die we allemaal kunnen voelen, op elke leeftijd. "We leren samen te leven en weten dat dans communicatie is. De geschiedenis van dans heeft onze menselijke relaties altijd omkaderd. Volksdansen zijn ons erfgoed. Ze werden in het leven geroepen voor sociaal gebruik, samenhorigheid en betekenis. Ze bevorderen gemeenschappen en een hogere inclusie." Om hun voorstelling vorm te geven, onderzocht het gezelschap plaatsen waar mensen dansen om sociale banden te smeden. Ze hadden precieze vragen in gedachten.
Wat was hun rol als circusartiesten in moeilijke tijden om mensen samen te brengen? Hoe wek je het bewustzijn van mensen met vreugde in een veilige ruimte? Niet uitdagen maar ze aanmoedigen om mee te doen: dat was de grootste uitdaging. Het vermogen van het publiek om te dansen was nooit zo relevant als zijn vrijheid om mee te doen.
En toen brak een cruciale visie door de danspraktijk zelf. Door met dans aan de slag te gaan, ontdekten circusartiesten vrijheid. Tango, het gevoel van vertigo, vertrouwen en de connectie met een partner veranderen de manier waarop ze aan acrobatie deden. Uit die gewaarwordingen ontstond een idee. Het werd gecombineerd in een inclusieve taal op het podium, wat die bijzondere attitude aan de oppervlakte bracht, vermengd met de ruimtelijke aspecten van acrobatie en tuimelingen.
Dat dansen van iedereen is, leidde tot het verlangen om de spotlight op het podium te delen via een kwadratisch-frontale ruimte omringd door stoelen, waar elke handeling zichtbaar is. Een plaats om er voor elkaar te zijn, die ze ook de mogelijkheid gaf om al zittend in het publiek te verdwijnen. Door zichzelf dan een voor een en in stilte kenbaar te maken, kon het spel van dans en vertigo beginnen, als in een mobiele tijdmachine, waar volksdansen vermengd met spectaculaire acrobatie het publiek meeslepen.
Een aantal teasers genomen door het aanvullende project in de publieke ruimte, 'Les Bals Sauvages', documenteren hun werk. Op basis van het concept van de verkenning van vertigo en improvisatie onthullen ze hoe veel inspiratie voor de indoor-voorstelling direct komt door alles uit te proberen op straat, waar ze de ervaring van stilistische oefeningen delen met onbekende mensen, zonder te praten. Marianna Boldrini komt tussen met haar kijk op spontaniteit. Dansen op straat deed hen stilstaan bij hoe ze samen leerden te dansen. De improvisatie kan bijvoorbeeld starten met een fysieke uitdaging, om de aandacht van het publiek te grijpen. De omschakeling naar dans is dan de meest natuurlijke verbintenis. De participatie begint door een connectie te maken met de voorbijgangers, via lichaamstaal. Het was mogelijk om het dansmoment over te brengen zonder te praten, en te zien hoe mensen begonnen te volgen.
Sommige performers van het gezelschap delen een vergelijkbare aanpak als vertolkers van 'Les Voyages' van Compagnie XY. Guillaume Groulard legt uit dat het project is gericht op de ontwikkeling van een specifieke interactie tussen de performers en de omgeving, en dat het meer een participatieve ervaring is dan een show. Een week doorbrengen in een stad of dorp en acrobatie op straat doen met een groep performers en een fotograaf impliceert een onderzoek van de omgeving, willekeurige ontmoetingen met de inwoners en vooral communicatie. De afstand tussen de deelnemers overbruggen blijkt ook essentieel om te kunnen luisteren en leven op hetzelfde emotionele niveau. De uitwisseling is directer. De acties zijn vanzelfsprekend spectaculair. Maar hun dynamiek verloopt via een vertrouwensband met de locals. Ze gaan eerst op zoek naar een raakvlak om een band met de stad tot stand te brengen. Op de laatste dag bereiken de acties een hoogtepunt in een interventie die open is voor het publiek. Maar de week is bedoeld als volledig participatief. Een ander lid van Le Doux Supplice, Tom Gaubig, wijst op de houding van de performers die het publiek uitnodigen om mee te doen. "Breng een connectie tot stand, laat ze naar jou komen, ga ze niet halen." Je ego aan de kant schuiven en aanvaarden dat je niet alles onder controle hebt, zijn de eerlijkste principes.
Na de twee speeches gaat het gesprek verder in kleine groepen. Zo kunnen de deelnemers hun mening in besloten gezelschap delen en dieper op de thema's ingaan, op basis van algemene vragen op een gedeeld scherm. Ik praat met Tom verder over zijn relatie tot acrobatie en dans. Voor hem is dans een gemoedstoestand die je in staat stelt om op het podium te doen wat je wilt. Je hebt het gevoel dat je in contact staat met jezelf. Heeft hij tips? Als je het publiek benadert en iemand wilt ontmoeten, luister dan eerst naar wat de ander te zeggen heeft zonder zelf iets te zeggen. Zo krijg je een heel andere interactie.
vertaald door Architekst
